DEPREM (1)
TÜRK TARİHİNDE BÜYÜK DEPREMLER
Deprem Nedir?
Yer altındaki çatlamalar ve kırılmalar nedeniyle oluşan hareketlerin yer yüzeyini sarsmasına deprem denir.
Deprem çok kısa süre devam eden yerden gelen uğultu ve gürültüyle birlikte azdan çoğa doğru yükselen bir sarsıntı ile kendisini hissettirir. Büyük depremlerin öncesi ve sonrasında da depremler olur. Büyük depremlerden önce gerçekleşen, şiddetli olmayan depremlere öncü depremler denir.
Şiddetli depremlerin ardından olan depremlere de artçı depremler denir.
Bu depremler uzun bir süre devam eder ve büyük depremle kırılmış yer altı tabakalarının iyice yerleşmesini sağlar.
Yeryüzünde depreme daha hassas bölgeler vardır. Önceden kırılmış bölgeler, büyük yer altı boşlukları ve tuz kaynaklarının olduğu araziler bu hassas bölgeler arasındadır. Yurdumuzun büyük bir kısmı deprem tehlikesi altındadır.
Yurdumuzu deprem tehlikesine göre 4 bölgeye ayırabiliriz.
Buna göre 4 üncü derece deprem bölgesi tehlikenin en az olduğu bölge iken, 3 üncü derecede bu tehlike biraz daha fazladır. 2 inci derece deprem bölgelerinde deprem tehlikesi ise 3 üncü dereceden daha fazladır. Ancak, en fazla deprem riski taşıyan bölgeler 1 inci derece deprem bölgeleridir.
Şiddetli bir deprem can ve mal kaybına sebep olabilir. Ancak, şu da bilinmelidir ki deprem beraberinde mutlak bir ölüm ve ağır hasar getirmez. Depremden korkmak normaldir, ancak, bu korku ve kaygıları iyi bir hazırlık ve doğru bilgilerle azaltabilirsiniz. Deprem zararları yer sarsıntısından ziyade evlerin doğru yerlere ve doğru biçimde inşa edilmemesiyle, ev içindeki güvenliğin ağır eşyalar sabitlenmek suretiyle sağlanmamasıyla ortaya çıkar.
Deprem Öncesinde
Oturduğunuz binanın güvenliği için, evlerinizi yetkililerin size verdiği kurallar doğrultusunda inşa edin. İmar plânında konuta ayrılmış yerler dışındaki alanlara evlerinizi inşa etmeyin.
Evlerinizin deprem yönetmeliğine uygun olarak yapılıp yapılmadığını araştırın.
Evlerinize izinsiz kat inşa etmeyin ve balkon eklemeleri yapmayın veya yaptırmayın. Bu ilave kat bir deprem sırasında evinizin tamamen yıkılmasına sebep olacaktır.
Oturduğunuz binanın güvenliğinden emin değilseniz ve bilgi almak isterseniz şehrinizdeki mühendisler ve mimarlar odalarından bu konuda yardım ve bilgi alınabilir.
Deprem Sonrası Buluşma Plânı Hazırlayın
Deprem olduğu zaman sevdiklerinizden, ailenizden uzak olma olasılığınız var. Depremin ardından sevdikleriniz sizin yanınıza gelmeyebilirler. Onlar, eve yanınıza gelseler dahi siz evden çıkmış olabilirsiniz. Böyle bir olasılığı göz önünde bulundurarak depremden sonra buluşmak için bir iki yer belirleyin. Bu yerler herkesin bildiği yakın çevrede olabilir.
Size ve Ailenize Dair Önemli Bilgiler
Bir deprem sırasında aileniz için yaşamsal önem taşıyan bir takım belgeleri kaybetmemek için önlem almak gerekir. Senetler, vasiyet, vergi kayıtları, doğum belgeleri, nüfus kağıtları ve diğer yaşamsal önem taşıyan belgeleri ateşten etkilenmeyecek bir yerde saklayın. Bu belgeleri emanet kasada saklayabilirsiniz, ya da su geçirmeyen bir poşetle buzdolabına koyabilirsiniz.
Evinizin İçinde Güvenliği Sağlamak - Deprem Güvenlik Plânı
Evinizdeki bütün odaların en güvenli yerleriniz önceden belirleyin. Bu yerle arasında; iki duvarın birleştiği köşe, sağlam masanın altı, kaloriferlerin veya buzdolaplarının yanı, çekyat veya kanepelerin yanı olabilir. Deprem anında panik yaşayabilir ve doğru düşünmeyebilirsiniz. Böyle bir durumda önceden nerede saklanabileceğinizi bilmeniz, bunu ailede herkese belirtmeniz ve zaman zaman denemeniz faydalı olacaktır. Evdeki dar çıkış yollarında deprem sırasında düşerek sizin çıkış yollarınız engelleyecek eşyalar var ise bunları buralardan kaldırın ya da deprem esnasında düşmeyecek/kaymayacak şekilde sabitleyin.
Evdeki herkese gaz vanalarının ve elektrik sigortalarının nasıl kapatılacağını öğretin.
Eşyaları ve Dolap İçindekileri Emniyete Almak
Büyük bir deprem eşyalarınıza önemli zararlar verebilir. Aslında, deprem zararlarının üçte birinin bina ile ilgili olmayıp, içindeki eşyalardan ve aletlerden kaynaklandığı tahmin edilmektedir. Bu mobilyalar, ev aletleri ve diğer eşyaları kapsar. Eşyalarınızı nasıl emniyete aldığınız, onların değeri ve yeri sizin hayal gücünüze bağlıdır. Her bir parçayı korumanın çeşitli yolları vardır. En uygun olanı ile eşyaları ve dolap içindekileri emniyete alın.
Ağır Eşyaları ve Su Tanklarını Sabitleme
Kitaplık, vitrin ve raflı üniteler gibi yüksek bir yere bağlı bulunmayan eşyaların uygun bağlama aracı kullanarak duvara veya döşemeye sabitleyin. Bu işlemi yaparken, ucu keskin ve sivri bir şekilde dışarıda kalacak araçları kullanmayın.
Dolap ve benzeri araçların içinde bulunan eşyaların kayıp düşmesini önlemek için dolap kapaklarını kilitleyecek şekilde bir sürgü takın. Bu sürgü, özellikle cam eşyanın bulunduğu dolapların ve dolap camlarının korunması için tavsiye edilir.
Ağır ve/veya büyük eşyaları dolap içindeki raflara veya yere en alta gelecek şekilde yerleştirin.
Su kazanını, altından ve üstünden sağlam bir zincir veya bantla sarın. Bu bantları duvardaki çivilere sıkıca bağlayın. Yakıt borusu esnek kalmalıdır.
Eşyaları Raf Üstlerine Sabitleme
Televizyon, müzik seti, bilgisayar ve mikro dalga fırın gibi raf veya dolap üzerindeki eşyaları depremlerle oluşan hareketlere karşı korumak için uygun biçimde sabitleyin. Bu eşyaları hatta masa üzerindeki vazoları kırılarak etrafa zarar vermemesi için çift taraflı olarak bantla bulundukları yerlere sabitleyin.
Ayna ve Tabloları Sabitleme
Depremler, duvarlardaki ağır tabloları ve aynaları da sarsıntı ile düşürebilir. Bunların düşerek kırılmaları ve zarar vermelerini önlemek için oturma yerlerinden uzak yerlere koyun.
Bu tür eşyaları alt ve üst kısımlarına vidalar yerleştirerek ya da bunları bir tel ile bağlayarak sabitleyebilirsiniz. Ancak, bu tür eşyalar için deprem olasılığı olduğu zamanlarda yere indirmek en uygun olan yoldur. Çift taraflı yapışkan bantları, tabloları, duvar saatlerini, aynaları veya benzeri duvara asılan eşyaları sabitlemede de kullanılır. Duvarda asılı eşyaların pencere yakın olamayan yerlere koyun. Sarsıntı esnasında sallanarak camların kırılmasına neden olabilir. Tavandan asılı avize veya saksılıklar varsa bunların bağlantılarını iyice kontrol edin ve sarsıntıda düşmeyecek şekilde bağlanmasını sağlayın.
Mutfak Dolaplarını Sabitleme
Banyo ve mutfak dolap kapakları yer hareketleri ile birlikte genellikle kendiliğinden açılır ve içindekiler düşer. Bu tür dolapların kapaklarına sürgü takarak kapakları sabitlemek en uygun yoldur.
Erzak Depolamak
Depremden sonra yardım ekipleri ve Kızılay sizlere en kısa zamanda ulaşacaktır. Ancak, yine de acil ve olağan üstü durumlar için evinizin, kilerin veya sizlerin kolayca ulaşabileceği bir depo hazırlamanız gerekir. Bu depoda her zaman kullandığınızdan farklı malzemelerin bulunmasına hiç gerek yoktur. Ancak, acil durumlarda ihtiyaç duyabileceğiniz malzemeleri bulundurmanızda fayda vardır.
Türk Tarihinde Büyük Depremler;
115-526 yıllarında Antakya Depremi, 200.000-300.00 arası can kaybının meydana geldiği,
1509 yılında İstanbul İlinde, Küçük kıyamet diye adlandırılan 7.2-7.6 şiddetinde,
1668 yılında Kuzey Anadolu’da binlerce can kaybının olduğu,
1939 yılında Erzincan İlinde 7.8 şiddetinde meydana gelen depremde 33.000 kişinn can verdiği,
1999 yılında Kocaeli İli Gölcük İlçesinde 7.4 şiddetinde meydana gelen depremde 18.373 kişinin can verdiği,
2023 yılında Kahramanmaraş İlinde 7.8-7.6 şiddetlerinde meydana gelen depremde 53.537 kişinin can verdiği çevre İlleri de büyük ölçüde etkilediği,
En yıkıcı doğal felaketlerden birisi olan depremler, Türk Milli hafızasında derin izler bırakmıştır. Türkiye, Avrasya, Arap ve Anadolu tektonik plakalarının buluştuğu karmaşık bir dizi doğrultu atımlı fayın ortasında yer almaktadır.
Arap plakası kuzeye, Avrasya plakasına doğru hareket etmekte olup, Türkiye’nin tamamı ve Anadolu plakası bu iki plaka arasında sıkışmaktadır. Özellikle Kuzey Anadolu fay hattı ve Doğu Anadolu fay hattı büyük depremler üretmiş, çok sayıda can almıştır. Bu şartlar Türkiye’yi dünyanın en aktif deprem bölgelerinden birisi haline getirmektedir.
Çok eski devirlerden itibaren Anadolu’da oldukça şiddetli depremler meydana gelmiştir. Örneğin; 115 yılında Antakya’da yaşanan büyük depremde 200 binden fazla insan ölmüştür. 526’daki Antakya depremi ise yaklaşık 7.0 büyüklüğünde ve 7-9 şiddetinde olmuş, tahminen 3000.000 civarında can kaybına yol açmıştır. Ayrıca 447 ve 557 yıllarında İstanbul’da yaşanan depremler kenti ağır şekilde hasara uğratmıştır, bu büyük depremler Doğu Roma Devleti’nin siyasi ve ekonomik yapısını derinden etkilemiş ve kalıcı izler bırakmıştır.
Türklerin Anadolu ve Balkanlarda hakimiyet kurmasından sonra da Kuzey Anadolu fay hattı ve Doğu Anadolu fay hattı boyunca büyük depremler meydana gelmeye devam etmiştir. Örneğin 1509 yılında İstanbul’da meydana gelen yaklaşık 7.2 büyüklüğündeki deprem (bazı tahminlere göre: (7.6-8.0), 40-45 gün süren yoğun artçı sarsıntılar ve tsunami dalgalarıyla birlikte büyük yıkıma yol açmıştır. Bu depremler İstanbul’da 5.000 ila 10.000 civarında insan hayatını kaybetmiş, Beyazıt Camii, Fatih Camii, Kız Kulesi, Bozdoğan Kemeri gibi bir çok önemli eser ağır hasar görmüştür. Halk arasında “küçük kıyamet” (Kıyamet-i Suğra) olarak anılan bu olay şehrin surlarını aşan tsunamiyle daha da ağırlaşmıştır. 1598 yılında ise Kuzey Anadolu fay hattı üzerinde gerçekleşen deprem özellikle Amasya ve Çorum arasında büyük yıkıma neden olmuştur, tarihi kaynaklara göre binlerce kişi hayatını kaybetmiş, bölgede salgının yanı sıra kıtlık gibi ikinci felaketler de yaşanmıştır.
Depremler yıkabilir, ama birliğimiz her zaman bizi ayakta tutar,
Zor zamanlarda birlik, umudun en kuvvetli kaynağıdır.
"Depremle ilgili Kur’an-ı Kerim’de geçen ayetler,
“Biz sizi biraz korku, biraz açlık ve biraz mallardan, canlardan ve ürünlerden eksiltmeyle imtihan edeceğiz. Sabredenleri müjdele!” (Bakara 155)
Peygamber Efendimiz’in (sav) duası ile bitirelim: “Allah’ım! Yıkıntı altında kalmaktan sana sığınırım. Yüksek bir yerden düşmekten sana sığınırım. Suda boğulmaktan, ateşte yanmaktan, yaşlanıp ele avuca düşmekten sana sığınırım.” (Ebû Dâvûd) Amin.
Araştırma ve kaynaklar açık kaynak internet sitelerinden yapılan incelemeler neticesinde derlenerek hazırlanmıştır. 10.02.2026
Devam edecek.
